Tussen geweten en systeemlogica

Wij spraken met Marc Muntinga, docent in de leergang Publieke Strategie en Leiderschap over het gedachtegoed New Public Brutalism en de bredere duiding van deze tijd. In dit tweede deel deel verdiepen we het gesprek verder richting de praktijk van strategisch en professioneel handelen in de publieke context.

Op welk moment wordt “het goede doen” in de publieke context niet alleen lastig, maar ook zichtbaar kwetsbaar of risicovol voor professionals zelf?

Wanneer het goede doen riskant wordt

“Het goede doen” wordt riskant wanneer professionele ethiek botst met de politieke opportuniteit of rigide systeemregels. Professionals worden kwetsbaar zodra zij de morele noodrem aantrekken in een organisatie die sterk gericht zijn op efficiëntie en ‘vinkjes zetten’. Het risico is dan niet alleen carrière technisch, maar ook existentieel: het gevoel te moeten kiezen tussen je baan en je geweten. In die spanning wordt de integriteit van de publieke professional echt op de proef gesteld.

Als theoretisch concept is het interessant om hierover te discussiëren. In de praktijk is dit vaak indringend en pijnlijk, omdat het direct raakt aan het leven van mensen.

Je schreef ruim vijftien jaar geleden over managementmodellen als instrumenten voor strategie en kwaliteit. Hoe kijk je daar vandaag op terug, wat is veranderd in je denken, en wat blijft je daarin nog steeds fascineren?

Modellen als ordening, betekenis in de tussenruimte

Vijftien jaar geleden zag ik managementmodellen vooral als ordenende instrumenten. Niets meer en niets minder. En dat is vandaag nog steeds zo: het zijn verleidende versimpelingen van een weerbarstige werkelijkheid.

We hebben deze ordeningen nog steeds nodig. Erger dan managementmodellen als 100% voorschrijvend te zien, is ze negeren. Een model is gestolde kennis: maak er gebruik van, maar met verstand en mate.

Mijn denken is wel verschoven naar een fascinatie voor wat er gebeurt in de ’tussenruimte’, daar waar het model juist niet past. Het zijn vaak de witte plekken in organogrammen en modellen, waar alleen een pijltje doorheen loopt. Het is tussen de vakjes, waar de ziel van de organisatie huist. Prachtig om daarnaar op zoek te gaan, dat fascineert.

Als groot Jazz fan hoort Miles Davis hier even genoemd te worden: “It took me twenty years study and practice to work up to what I wanted to play in this performance. How can she expect to listen five minutes and understand it?” Zo is het ook met die modellen, het is samengebrachte theoretische kennis over de jaren heen. Ga er met geduld en verstand mee om.

Waar zit volgens jou vandaag nog de ruimte om publieke organisaties niet harder, maar wijzer te laten handelen?

Wijzer handelen vraagt om vertraging én professioneel oordeel

De ruimte zit in de vertraging en de herwaardering van het professionele oordeel. We moeten organisaties zo ontwerpen dat zij niet alleen reageren op prikkels, maar ook kunnen reflecteren op hun eigen handelen en de morele implicaties daarvan.

Wijsheid ontstaat daar waar we de dialoog over ‘waarom we dit doen’ belangrijker maken dan de spreadsheet over ‘hoeveel we doen’. Dat vraagt om een publiek ethos waarin compassie en deskundigheid (weer) de koers bepalen, in plaats van angst en controle.

Meer weten over de deeltijdopleiding Publieke Strategie en Leiderschap?

Download de brochure