Samenwerken als rode draad

Kerndocent Samenwerken aan Complexe Opgaven Ruben van Wende de Joode: ‘Eigenlijk gaat alles wat ik doe over samenwerking.’ 

Jaren voordat Ruben van Wendel de Joode kerndocent werd bij AOG School of Management, verzorgden hij en collega’s al geregeld modules bij de leergang Strategisch Programmamanagement. Vier jaar geleden werkte hij enthousiast mee aan de inhoudelijke herziening van deze opleiding tot de huidige leergang Samenwerken aan Complexe Opgaven (SACO). ‘Die stap paste heel goed bij de rode draad in mijn leven, want eigenlijk gaat alles wat ik doe over samenwerking. Dus toen bleek dat AOG een kerndocent zocht voor SACO heb ik meteen ja gezegd.’ 

Met een bètapakket op de middelbare school leek de toekomst van Ruben te liggen bij de TU Delft, maar al tijdens de eerste kennismaking met die universiteit realiseerde hij zich dat zijn belangstelling elders lag. ‘Ik kwam er vooral mensen tegen die waren geïnteresseerd in de techniek zelf, terwijl ik juist gefascineerd was door de logica van de technische vakken. Ik heb daarop een dag lang tests gedaan bij een psycholoog en zij gaf me het advies om vooral geen geneeskunde of een technische opleiding te gaan doen. Ik vind veel verschillende dingen leuk en mijn valkuil was toen al dat ik snel verveeld kan raken. Daarop ben ik bedrijfseconomie in Rotterdam gaan studeren. Met die studie kon ik nog alle kanten uit.’ 

Deel uitmaken van een groep  

Door de jaren heen is hij veel verschillende dingen blijven doen: na zijn studie in Rotterdam kwam hij toch weer terug bij de TU Delft, eerst om een promotieonderzoek te doen op het gebied van organisatie en management en aansluitend als docent. Hij werkte als senior adviseur samenwerken bij Twynstra Gudde en richtte vervolgens met een aantal bevriende collega’s het adviesbureau Common Eye op. ‘De mensen met wie ik werk, hebben mij door de jaren heen allemaal op een bepaalde manier geïnspireerd. Mensen met wie ik een klik heb, zijn bepalend geweest voor mijn hele loopbaan. En met de meesten heb ik nog steeds contact. Ik ben enig kind en ik denk dat ik daardoor goed alleen kan zijn, maar ook aanvoel wat er om mij heen speelt. Het behoren bij een groep is nooit een gegeven voor me geweest. Hoe je onderdeel van een groep kunt worden of toch niet, boeit mij mateloos. Daar komt ook mijn interesse voor samenwerken vandaan, vermoed ik.’ 

Samenwerking als rode draad 

De rode draad in zijn leven ligt inderdaad bij samenwerken: ‘Ik doe ook weleens andere opdrachten, maar zo’n tachtig procent van mijn werk draait om samenwerkingsvraagstukken. Als managing partner bij Common Eye, heb ik even overwogen om leidinggevende te worden bij een grotere organisatie, maar de laatste jaren besefte ik dat ik toch vooral een organisatieadviseur ben. Ik vind veel dingen leuk om te doen, maar organisatieadvies is mijn kern. Zonder klantvraag met een opdracht en een puzzel om met elkaar aan te sleutelen, zou ik toch minder gelukkig worden.’ Zijn grote fascinatie ligt bij samenwerking tussen organisaties. ‘Iedere samenwerking is in feite een sociaal construct waarbinnen we een gezamenlijke doelstelling proberen te realiseren. Hoe kun je dat nu doen op een manier waardoor iedereen er gelukkiger wordt, we impact hebben en we ook nog eens de wereld en de mensheid beter maken? Dat is de puzzel die mij interesseert. Hoe doen we dat met elkaar op de goede manier? Daar bestaat niet één oplossing voor. Elk model dat je gebruikt heeft weer eigen valkuilen. Ik vind het fantastisch om daarmee bezig te zijn.’  

Start van Samenwerken aan Complexe Opgaven 

Die fascinatie komt terug in de leergang Samenwerken aan Complexe Opgaven waarvan hij nu alweer vier jaar de kerndocent is. ‘Met mijn collega’s timmerde ik al langer aan de weg op het gebied van samenwerken tussen organisaties. We leverden ook geregeld bijdragen aan de leergang Strategisch Programmamanagement van AOG. Toen we als bureau werden benaderd om die leergang eens kritisch tegen het licht te houden, vond ik dat een mooie uitdaging. Vooral ook omdat ik goede herinneringen had aan de academische wereld. Bovendien wist ik dat wij met onze unieke kennis en ervaring over samenwerking een goede bijdrage aan de leergang zouden kunnen geven.’ 

Vraagstukken oppakken in samenhang 

De leergang die AOG toen al zestien edities verzorgde, ging over de kop. Ruben: ‘We hebben een aantal oude elementen die goed stonden, behouden en nieuwe modules toegevoegd vanuit het samenwerkingsperspectief. Het vertrekpunt van de leergang is dat er steeds meer vraagstukken zijn die organisaties niet zelf kunnen oplossen. Vraagstukken waarvoor ze samenwerking nodig hebben met andere organisaties. De kern van de leergang is de vraag hoe je dat op de goede manier kunt doen. En ook wat er in je eigen organisatie zal moeten veranderen als je een vraagstuk wilt oppakken in samenhang. Als je samenwerkt met elkaar, kun je niet doen alsof bij jou in huis alles op orde is. Ook daar zullen bepaalde processen moeten veranderen om het gezamenlijke doel te bereiken. Dan is de vraag hoe je mensen hiervan overtuigt. Hoe krijg je ze mee in dat veranderproces? De deelnemers aan deze leergang zijn eigenlijk altijd mensen die in uitdagende samenwerkingscontexten de kar moeten trekken. In deze leergang ontwikkelen ze het leiderschap dat ze nodig hebben om goed samen te werken en mensen te betrekken bij de uitdaging waarvoor ze staan.’ 

Waardevrij onderzoeken en het gesprek op gang brengen 

Zelf is Ruben zijn hele leven al bezig met de vraag hoe je goed kunt samenwerken. ‘Dat is iets wat ik hopelijk steeds beter doe. In mijn beleving kunnen we vastzitten in onze eigen denkbeelden over de ander en over het vraagstuk dat voorligt. Wat we doen in de leergang is deelnemers aanmoedigen om waardevrij te onderzoeken in plaats van aannames te doen, waarbij we de instrumenten aanreiken en de taal die daarbij nodig is. Het gaat erom dat je het goede gesprek voert: niet het debat waar we zo gewend aan zijn geraakt, maar juist de dialoog. Het gaat erom dat je begrijpt waarom die ander doet wat hij doet. Als je die ander nodig hebt, dan is het van belang dat jij ervoor zorgt dat die ander in zijn kracht kan komen. Daarvoor reiken alle docenten in de leergang deelnemers de instrumenten aan. Wat ik tot nu toe heb gehoord van oud-deelnemers is dat ze de leergang hebben ervaren als een waardevolle reis, die ze samen hebben meegemaakt.’

Meer weten over de opleiding Samenwerken aan Complexe Opgaven? 

Download de brochure