Diversiteit begint bij het zien wie nog op de startlijn staat

Een groep van honderd jongeren staat aan de start van een sprintwedstrijd. Ze zijn divers: lang, kort, dik, dun, zwart, wit, rijk, arm. De scheidsrechter kondigt aan dat de winnaar van de race 100 dollar zal ontvangen. Maar voordat de race van start gaat, mogen sommige deelnemers een paar stappen naar voren zetten. “Zet twee stappen naar voren als je twee ouders hebt die thuis wonen.” “Zet twee stappen naar voren als jullie thuis geen financiële zorgen hebben.” “Zet twee stappen naar voren als je bij een sportclub kunt sporten, huiswerkbegeleiding kunt krijgen, nooit hoeft te zorgen over waar je volgende maaltijd vandaan komt, als je wit bent, als je ouders hoogopgeleid zijn, als, als als…” Bij elke stap ontstaat er meer afstand tussen de jongeren. De jongens en meiden die nog op de startlijn staan, laten hun hoofden hangen: die 100 dollar kunnen ze wel vergeten. Wanneer het startschot klinkt, is het al duidelijk wie er waarschijnlijk gaat winnen. De race is al beslist voordat er één stap is gerend.  

Dit is een beschrijving van een korte Youtube video, genaamd ‘The Privilege Race’. Wie het filmpje kent, zal ook het ongemakkelijke gevoel van confrontatie herkennen bij het kijken naar de video. Niet omdat deze video nieuwe informatie bevat, maar omdat het zichtbaar maakt hoe vroeg kansenongelijkheid begint en hoe onzichtbaar dit vaak blijft in het dagelijks leven.   

Publieke organisaties zouden een afspiegeling van de samenleving moeten zijn, zo klinkt het vaak. Maar van welke samenleving precies? Die aan de startstreep, of die na de eerste vijftig passen voorsprong? Het is een ongemakkelijke vraag, zeker wanneer je ziet hoe werving en selectie in de praktijk verlopen. 

Neem de sollicitatiecommissie die na een lange dag beraadslagen toch weer koos voor “die ene kandidaat die gewoon het beste paste”. De witte, hoogopgeleide man met de juiste woorden en het herkenbare cv. Commissies gaan van tevoren geen procedure in met het idee om wéér eenzelfde type aan te nemen. Maar mensen hebben nou eenmaal een psychologische neiging om te kiezen voor wat vertrouwd voelt. En wat vertrouwd voelt, is wat op jou lijkt. En wat op jou lijkt, lijkt waarschijnlijk ook op de mensen die voor jou kwamen, en voor hen, en voor die mensen dáárvoor… Zo blijven we keer op keer dezelfde profielen selecteren. Omdat de mensen die nog aan de startlijn staan nu eenmaal minder zichtbaar zijn vanaf de veilige kant van de finish. Die lijken ver weg, anders. De gedachte komt op: er is vast een reden dat ze nog zo ver naar achter staan…  

Het gevolg: een overheid die, hoe goedbedoeld ook, steeds minder lijkt op de samenleving die zij dient. Niet alleen qua uiterlijk, maar vooral qua perspectieven, ervaringen en leefwerelden. En dat is precies waar de kwestie van diversiteit spannend wordt. Want het gaat niet over quota, streefcijfers of het ‘invullen van hokjes’, maar over de vraag of een publieke organisatie werkelijk in staat is om alle burgers te begrijpen — ook degenen die nooit aan die sprintwedstrijd mochten beginnen met twintig meter voorsprong. 

De vraag is misschien niet of diversiteit in het personeelsbestand noodzakelijk is. Misschien zou het de geprivilegieerde ‘voorsprong-starters’ helpen om zichzelf af te vragen wat het voor hun publieke taak betekent wanneer te veel perspectieven en ervaringen ontbreken aan de vergadertafel. Wat missen we wanneer niemand in de bestuurskamer weet hoe het is om structurele barrières te ervaren? Wat zien we over het hoofd wanneer de meeste beslissers uit vergelijkbare achtergronden komen?  

Diversiteit is geen doel op zich, maar een realiteit van de samenleving. De vraag is of organisaties haar durven binnenlaten. Niet om representatief te zijn “omdat het moet”, maar om beter te begrijpen voor wie ze werken en waarom dat ertoe doet. 

Wat kun jij nou doen als leider wanneer je je wilt bezighouden met diversiteit? Je kunt een projectgroep ‘Diversiteit oprichten’, een nieuw beleid opstellen met HR over wie er moet worden aangenomen, je kunt positieve discriminatie-technieken toepassen om meer diversiteit in je team te krijgen, je kunt allerlei heidagen organiseren om ‘de neuzen dezelfde kant op te krijgen’ als het gaat om diversiteit. Maar dit vraag direct een enorme investering van tijd, mensen en geld.  

Er is ook een eerste stap die je kunt zetten zonder dat je daar anderen voor nodig hebt of zonder dat je direct voor maanden aan vergaderingen van de diversiteits-denktank vastzit. Een korte oefening die je gelijk zelf kunt doen, achter je bureau. Pak eens een velletje papier en een pen. Teken een startlijn en stel een aantal criteria op. Je kunt hiervoor de zeven vinkjes gebruiken, maar natuurlijk ook andere dingen die bij je opkomen als het gaat over diversiteit en ongelijkheid. Wanneer je alle criteria hebt opgesteld, ga je ‘The Privilege Race’ uitvoeren. Je hoeft je team natuurlijk niet direct te laten rennen, maar zet al jouw medewerkers eens neer waar ze staan op de ‘privilegeladder’. Je kunt natuurlijk ook wél een ochtend hieraan besteden en deze privileges checken bij je hele team. Zet iedereen dan in een kamer en laat ze met ogen dicht stappen vooruit zetten wanneer een statement op hen van toepassing is. Hoe verdeeld staan de mensen uit jouw team of organisatie? Heb je na het langsgaan van alle criteria nog mensen op de startlijn staan? Of is het juist rond de finishlijn dringen geblazen? Op die manier kun je laagdrempelig een eerste stap zetten richting meer diversiteit: bewustwording. Hoe is het gesteld met de diversiteit in jouw organisatie en is er noodzaak om daar iets aan te doen? Al die mooie beleidsplannen kunnen daarna altijd nog geschreven worden. Dus daag jezelf eens uit om de privileges in je eigen organisatie te onderzoeken en kritisch te belichten en ga van daaruit verder.  

In de publieke sector is deze bewustwording essentieel. Diversiteit en sociale ongelijkheid raken immers direct aan de legitimiteit en effectiviteit van publieke organisaties. Daarom is dit thema ook een belangrijk onderdeel van onze opleiding Publieke Strategie en Leiderschap. Wil jij je verder verdiepen in hoe publiek leiderschap eruitziet in een ongelijke samenleving? Download dan de brochure van deze opleiding.  

Meer weten over de opleiding Publieke Strategie en Leiderschap?

Download de brochure