Stuur je brein op vakantie rond de wereld

Algemeen nieuws
13 juli 2026

Wat kunnen Afrikaanse gemeenschapswaarden, Amerikaanse motivatietheorieën en Japanse verbeterfilosofieën ons leren over leiderschap, strategie en organisaties? Meer dan je misschien denkt. Achter veel bekende managementconcepten en leiderschapsinzichten schuilen ideeën uit verschillende culturen, tijdperken en tradities.

In deze wereldreis nemen we je mee langs zes bestemmingen en ontdek je hoe verrassende perspectieven je blik op organisaties kunnen verruimen. Van Ubuntu in Zuidelijk Afrika tot Kaizen in Japan: elke bestemming biedt een nieuw inzicht dat je helpt om anders te kijken naar mens, organisatie en verandering.

Want soms ontstaat de meest vernieuwende gedachte niet door verder vooruit te kijken, maar door even een andere richting op te reizen.

Publieke Strategie en Leiderschap: Zuidelijk Afrika – Ubuntu

In Nederland is publiek leiderschap georganiseerd door middel van democratie en vele bestuurslagen. We nemen je mee naar het zuiden van Afrika, waarin een meer holistische kijk op besturen traditioneler is: Ubuntu.

Ubuntu wordt vaak samengevat in de uitspraak: “Ik ben, omdat wij zijn.” Het verwijst naar een manier van denken waarin mens-zijn niet los wordt gezien van de gemeenschap. Besturen gaat volgens deze traditie over meer dan alleen regels en procedures. Het draait ook om onderlinge afhankelijkheid en verantwoordelijkheid voor het geheel.

Voor de Nederlandse publieke sector biedt Ubuntu een waardevolle spiegel. In een bestuurlijke praktijk die sterk is ingericht op verantwoording en efficiëntie, herinnert Ubuntu eraan dat publieke vraagstukken altijd relationeel zijn. Beleid werkt door in het dagelijks leven van mensen en in de verbanden waar zij deel van uitmaken. Dat vraagt van publieke leiders om verbinding en de menselijke maat centraal te houden in besluitvorming. In een wereld waarin efficiëntie soms het hoogst haalbare goed lijkt, zouden we best iets kunnen leren van deze Afrikaanse wijsheden.

Meer weten over de opleiding Publieke Strategie en Leiderschap?

Psychologie in Organisaties: Verenigde Staten – Deci & Ryan – Self Determination Theory

We reizen door naar de Verenigde Staten, aan de universiteit van Rochester. Hier ontwikkelden Edward Deci en Richard Ryan de zelfdeterminatietheorie. Deze theorie gaat over de vraag wat mensen van binnenuit motiveert. Volgens Deci en Ryan raken mensen vooral betrokken wanneer drie basisbehoeften voldoende ruimte krijgen: autonomie, competentie en verbondenheid. Mensen willen invloed ervaren op wat zij doen, merken dat zij ergens beter in worden en zich onderdeel voelen van een betekenisvolle omgeving.

Voor Nederlandse leidinggevenden is deze theorie herkenbaar en praktisch tegelijk. Motivatie wordt in Nederland vaak gezien als iets dat iemand ‘heeft’ of ‘niet heeft’. Vaak wordt er gebruik gemaakt van externe motivatie als bonussen om de mensen die het ‘niet hebben’ een stapje extra te laten zetten. In de praktijk ligt het geheim van motivatie dus ergens anders. De zelfdeterminatietheorie laat zien dat duurzame motivatie juist ontstaat wanneer medewerkers ruimte krijgen om eigenaarschap te nemen, vakmanschap te ontwikkelen en zich gezien te voelen in hun bijdrage. Leidinggevenden kunnen kennis over deze theorie gebruiken om de motivatie bij hun werknemers te vergroten zonder hierbij gebruik te maken van externe factoren. Zo verschuift leiderschap van mensen aansporen naar omstandigheden creëren waarin motivatie vanzelf sterker wordt.

Meer weten over de opleiding Psychologie in Organisaties?

Filosofie in Organisaties: Duitsland – Friedrich Nietzsche – Nihilisme

Onze reis wordt voortgezet in Duitsland. Al in de 19e eeuw stelde Friedrich Nietzsche indringende vragen over nihilisme: het moment waarop bestaande waarden hun vanzelfsprekendheid verliezen en mensen niet meer goed weten waarop zij hun handelen moeten baseren. Hij verbond dit oorspronkelijk aan het verdwijnen van religieuze zekerheden. Zijn beroemde uitspraak ‘God is dood!’ is hier een ultrakorte samenvatting van. Als we onze waarden niet meer kunnen ophangen aan religie, waar dan nog wel aan? Heeft ons leven nog betekenis als het fundament waaraan we dat leven eeuwenlang hebben opgehangen – een gelukkig leven in het paradijs na ons overlijden – is omgevallen? Nietzsche voorspelde dat door dit nihilisme, het wegvallen van de waarden, mensen zouden vervallen in onverschilligheid.

Tegenwoordig krijgt dit gedachtegoed een nieuwe lading door digitalisering. Zowel organisaties als individuen dragen steeds meer van zichzelf over aan technologie en efficiëntie. De laatste waarden als menselijkheid en authenticiteit lijken langzaam te verdwijnen. Een nieuwe vorm van nihilisme, waarin niet het verlies van een goddelijkheid centraal staat maar een voortdurende focus op doelgerichtheid in de digitale wereld. De onverschilligheid waar Nietzsche zo bang voor was, ligt nu opnieuw op de loer. Onverschilligheid tegenover echt contact en diepgaande verbinding met elkaar. Voor leiders is het belangrijk om deze onverschilligheid te voorkomen, het voortouw te nemen en nieuwe waarden te scheppen. Zodat organisaties worden geleid op basis van menselijke waarden.

Meer weten over de deeltijdopleiding Filosofie in Organisaties?

Bedrijfskunde en Leiderschap: Verenigde Staten – Theodore Levitt – Van productdenken naar betekenis

Onze reis brengt ons naar de Verenigde Staten, waar Theodore Levitt een belangrijke bijdrage leverde aan het moderne marketingdenken. In zijn invloedrijke artikel Marketing Myopia uit 1960 stelde hij dat organisaties vaak te veel vanuit hun eigen producten en diensten denken en daardoor vergeten welke behoefte zij werkelijk vervullen.

Volgens Levitt begint strategie niet bij de vraag “Wat maken of leveren wij?”, maar bij de vraag: “Welke waarde voegen wij toe en welk probleem helpen wij oplossen?” Organisaties die zich te sterk identificeren met hun huidige aanbod, lopen het risico blind te worden voor veranderingen in hun omgeving. Wie daarentegen kijkt naar de onderliggende behoefte van mensen, blijft beter in staat om zich te vernieuwen.

Deze gedachte vormde een belangrijke basis voor de verdere ontwikkeling van marketing. Waar Levitt organisaties opriep om vanuit de behoefte van de klant te denken, ontwikkelde Philip Kotler marketing verder tot een strategische discipline waarin het creëren van waarde en het opbouwen van relaties centraal staan. Later bouwde Seth Godin hierop voort door te benadrukken dat organisaties niet alleen waarde moeten leveren, maar ook betekenisvolle verbindingen moeten creëren met mensen en gemeenschappen.

Voor leiders betekent dit dat marketing en strategie steeds meer met elkaar verweven raken. De vraag verschuift van “Wat bieden wij aan?” naar “Welke waarde creëren wij, voor wie en waarom zouden mensen zich met ons willen verbinden?” Zo ontwikkelt marketing zich van productgericht denken naar klantgericht denken en uiteindelijk naar betekenisgericht denken.

Meer weten over de opleiding Bedrijfskunde en Leiderschap?

Verandermanagement: Australië – Aboriginal perspectieven & systemisch veranderen – De organisatie als onderdeel van een groter geheel

Onze reis brengt ons naar Australië, waar Aboriginal wereldbeelden een ander perspectief bieden op verandering en leiderschap. Binnen veel Aboriginal tradities staat het begrip Country centraal: een diepe verbondenheid tussen mensen, natuur, geschiedenis en toekomstige generaties. De mens staat niet los van zijn omgeving, maar maakt onderdeel uit van een groter geheel en draagt verantwoordelijkheid voor de relaties waarbinnen hij leeft.

Deze manier van kijken raakt aan systeemdenken in veranderkunde. Organisaties zijn levende systemen waarin mensen, structuren, geschiedenis en patronen voortdurend op elkaar inwerken. Eén onderdeel vervangen zal hierin geen verschil maken – er zijn te veel krachten die de verandering zullen tegenhouden. Voor Nederlandse leidinggevenden betekent dit dat verandering niet begint met een nieuw plan, maar met beter begrijpen wat er al speelt. Welke patronen houden de huidige situatie in stand? Welke relaties versterken of remmen beweging? Denkers als Peter Senge en Kees Klomp laten zien dat leiderschap vooral gaat over verantwoordelijkheid nemen voor het grote geheel. Alleen sturen naar een doel is niet genoeg om verandering tot stand te brengen. Echte verandering begint bij begrip van wat er onder de oppervlakte al in beweging is. En met dit begrip kunnen leiders zich onderscheiden.

Meer weten over de opleiding Verandermanagement?

Strategisch Leiderschap: Japan – Kaizen – Strategie als continu ontwikkelen

We eindigen onze wereldreis in Japen, waar na de Tweede Wereldoorlog een manier van denken ontstond die wereldwijd bekend werd als Kaizen: letterlijk veranderen naar beter. De kern van Kaizen is dat duurzame vooruitgang niet ontstaat door één grote ingreep, maar door voortdurend kleine verbeteringen aan te brengen en daarvan te leren.

Dat levert ook een andere kijk op strategie op. In veel westerse organisaties, en zeker ook in Nederland, wordt strategie vaak benaderd als een plan: eerst analyseren, dan kiezen, vervolgens uitvoeren. De Japanse benadering laat zien dat strategie ook geleidelijk kan ontstaan in de dagelijkse praktijk. Medewerkers signaleren problemen, experimenteren met oplossingen en verbeteren stap voor stap de manier van werken. Zo ontwikkelt de koers van de organisatie zich voortdurend mee met wat er in de praktijk wordt geleerd.

We zien Kaizen terug in methodieken als Lean, die in Nederland onder meer in ziekenhuizen, zorginstellingen en productiebedrijven wordt toegepast. De Japanse les is daarmee dat strategie ook kan worden gezien als het vermogen om iedere dag iets te leren en daardoor steeds beter in te spelen op een veranderende werkelijkheid.