Hoe het denken over publieke strategie en leiderschap verschuift: Ben Kuipers

In de reeks ‘Hoe het denken over… verschuift’ onderzoeken we samen met onze kerndocenten hoe inzichten binnen verschillende vakgebieden veranderen. Wat zien zij in de praktijk gebeuren, welke nieuwe vragen dringen zich op en welke denkrichtingen bieden houvast voor de toekomst? Deze keer spreken we met Ben Kuipers, kerndocent van de opleiding Publieke Strategie en Leiderschap.

Wat is de klassieke manier van denken binnen jouw vakgebied? 

Het leidercentrisme; de persoon van de leider met een belangrijke formele positie staat centraal. Deze leiders zijn er vervolgens om problemen op te lossen, met als gevolg dat er voor ieder probleem wel een ander soort leiderschap is. Ik noem dat het adjectivisme; het overmatig gebruik van bijvoeglijke naamwoorden in de leiderschapsliteratuur.

Wat is er veranderd en waarom? Wat heeft deze verandering aangejaagd? En wat zouden gevolgen van deze verandering kunnen zijn? 

De complexiteit en dynamiek in maatschappelijke opgaven en transities die al enige tijd wordt ervaren, draagt ertoe bij dat de beperkingen van het leidercentrische model beter zichtbaar worden. Leiders aan de spreekwoordelijke top gaan niet even voor ons die vraagstukken oplossen. Er is veel meer ervaren noodzaak om een brede diversiteit aan inzichten, ervaringen, achtergronden en inbreng te benutten om met die complexiteit en dynamiek om te gaan. Dat doet een beroep op leiderschap op veel meer plekken binnen en tussen organisaties en in de samenleving. Er zijn echter geen rechttoe-rechtaan aanpakken om leiderschap in bredere zin te mobiliseren. Wat Haslam en collega’s ‘Zombie leiderschap’ noemen (allang wetenschappelijk achterhaalde opvattingen en theorieën over leiderschap) blijft voortdurend rondwaren en weer de kop opsteken om de wereld te verdelen in zij die leiden en zij die volgen. Als in een soort reflex zijn we geneigd te denken dat als on top-leiderschap in de huidige tijd niet voldoet, er juist nog meer behoefte is aan grote sterke leiders die schijnbaar eenvoudige oplossingen weten aan te dragen en de wereld in zwart en wit kunnen uitleggen. Een behoefte waar het populisme gretig op inspringt.

Welke nieuwe denkrichting of theorie biedt volgens de docent houvast voor de toekomst? 

Zeker niet nieuw, maar nog steeds geen gemeengoed en wel beter in ontwikkeling is onze kennis over leiderschap als proces (en dus niet als persoon) met een belangrijke rol voor verspreid en gedeeld leiderschap. Theorieën en modellen over meer collectieve vormen van leiderschap in organisaties en netwerken helpen ons om leiderschap als meer gezamenlijke verantwoordelijkheid te ontwikkelen om maatschappelijke meerwaarde te realiseren.

Meer weten over de opleiding Publieke Strategie en Leiderschap?

Download de brochure