Cristel van de Ven: ‘Zorg ervoor dat medewerkers lekker aan het werk kunnen blijven’

Eigenlijk is duurzame inzetbaarheid geen ingewikkeld concept, vindt Cristel van de Ven, docent in de opleiding Mens- en Organisatieontwikkeling. ‘Zorg ervoor dat mensen lekker aan het werk blijven en ga binnen je organisatie hierover open het gesprek aan.’ Dat klinkt gemakkelijk, maar de praktijk is weerbarstig.

Hoe houd je als organisatie je mensen lekker aan het werk in een tijd die wordt gedomineerd door krapte op de arbeidsmarkt, toenemende burnouts en ingrijpende technologische ontwikkelingen? Hoe blijf je als medewerker zelf van waarde in je functie? En wat kun je als organisatie doen om waardevol werk aan te bieden zodat je medewerkers er hun kwaliteiten in kwijt kunnen en er voldoening uit halen? Allemaal vragen die Cristel van de Ven bespreekt tijdens haar college over duurzame inzetbaarheid. Het liefst brengt ze de materie terug tot behapbare proporties. ‘Als je wilt werken aan duurzame inzetbaarheid binnen organisaties heb je drie bouwstenen nodig: werkkracht, werkgeluk en werkklimaat.’

De bouwstenen van duurzame inzetbaarheid

De eerste bouwsteen betreft werkkracht. Cristel: ‘Daarmee bedoel ik dat je veerkrachtige medewerkers nodig hebt, die vitaal zijn, hun vakmanschap op orde houden en kunnen omgaan met veranderingen. Dat is een gezamenlijke verantwoordelijkheid: van de organisatie, maar ook van medewerkers zelf.’ De tweede bouwsteen gaat over de mate waarin mensen werkgeluk ervaren. ‘Werkgeluk wordt bijvoorbeeld bepaald door de relaties die je op je werk opbouwt en het gevoel dat je competent en autonoom bent. Je wilt doen waar je goed in bent en binnen je professionele expertise wil je zelf beslissingen kunnen nemen.’ En dan is er nog het werkklimaat: ‘Voelen mensen de vrijheid om open het gesprek aan te gaan? Durven ze aan te geven dat ze even niet goed in hun vel zitten of dat ze iets ingewikkeld vinden, en hoe zit het met de onderlinge samenwerking binnen teams?’

Weerbarstige praktijk

Die bouwstenen effectief inzetten, is in de praktijk vaak lastig, constateert Cristel: ‘Wat ik bijvoorbeeld in de zorg en het onderwijs zie is dat mensen als gevolg van de krapte op de arbeidsmarkt langdurig veel werk op hun schouders hebben, waardoor hun vitaliteit afneemt met als mogelijk gevolg een toename van burnout-gevallen. Uit TNO-onderzoek blijkt verder dat de autonomie van medewerkers in het algemeen is afgenomen, bijvoorbeeld doordat wordt ingezet op efficiency en ICT-oplossingen. Dan voelen mensen zich radertjes in de machine en dat heeft een negatieve invloed op hun duurzame inzetbaarheid.’

Open het gesprek aangaan

Het gesprek aangaan over duurzame inzetbaarheid vindt men binnen organisaties vaak lastig. Cristel: ‘Vaak wordt het thema ten onrechte geassocieerd met mensen die ziek, zwak en misselijk zijn. Of ongemotiveerd en vastgeroest. Ik adviseer dan altijd om toch het gesprek aan te gaan. Stap over je eigen drempel en probeer te achterhalen wat er aan de hand is. Vraag welke rol mensen voor zichzelf zien, wat ze nodig hebben van collega’s of van jou als leidinggevende om te leren en presteren. Als je dat weet, kun je maatwerkafspraken maken, bijvoorbeeld over ontwikkelmogelijkheden, takenpakket of werktijden en -locaties. Maatwerk vinden we in Nederland best ingewikkeld, want we zijn van de gelijke monniken gelijke kappen. Maar daarmee ontken je dat mensen verschillende behoeftes hebben. De een wil vaker een dagje thuis werken, de ander juist niet. De een heeft een zorgende partner thuis, de ander heeft juist veel extra mantelzorgtaken. De een leert het liefste via een externe opleiding, de ander vooral door in het werk nieuwe taken op te pakken. Natuurlijk moeten processen voor iedereen gelijk zijn, maar het is belangrijk om binnen dat kader in overleg maatwerk mogelijk te maken. Daarbij is het verstandig om de balans te zoeken tussen ontzie- en ontwikkelgerichte afspraken. Ontwikkelafspraken zijn niet alleen bedoeld voor frisse jonge collega’s die erom vragen, maar ook voor mensen voor wie het allemaal even niet zo lekker loopt.’

Angst en verlangen

Tijdens de opleiding krijgen deelnemers ook meer inzicht in hun eigen duurzame ontwikkeling. Cristel: ‘Ik laat ze graag in wisselende duo’s korte wandelingen in de omgeving maken en geef ze dan de opdracht mee om met elkaar te praten over wat we hebben besproken. Dan hebben we het bijvoorbeeld over hun eigen basisbehoeftes. Wat vind je echt belangrijk in je werk? Wat is je grootste angst? En wat is je diepste verlangen? Als je zelf ervaart hoe dat werkt bij jou, is het gemakkelijker om je medewerkers te begrijpen. Hoe kunnen zij hun grootste angst vermijden en hun diepste verlangen realiseren binnen de normen en waarden van jouw organisatie? Wat ook goed werkt is dat je als leidinggevende aangeeft dat het voor jou ook een zoektocht is. Dat jij zelf ook een ontwikkeling doormaakt. Dat vinden we vaak eng, maar je zult merken dat medewerkers het juist heel fijn vinden om te horen dat jij als leidinggevende ook van die dagen hebt waarop het allemaal wat minder soepel loopt.’

Duurzame inzetbaarheid als wederkerig concept

Als de deelnemers naar huis gaan, geeft Cristel graag twee concrete adviezen mee: ‘Duurzame inzetbaarheid doe je samen. Het is een wederkerig concept. Fruit kopen om de vitaliteit te verhogen is niet genoeg. Medewerkers op cursus mindfulness sturen om ze daarna bij stress te verwijten dat ze die mindfulness niet goed toepassen werkt ook niet. Het gaat erom dat je mensen best mag aanspreken op hun werk, maar dat je tegelijkertijd moet zorgen voor een goede omgeving en leuke banen. En ten tweede benadruk ik nogmaals het belang van maatwerk. De tijd van de fulltime mannelijke medewerker met thuis een zorgende partner is voorbij, maar ons personeelsbeleid is in de kern vaak nog wel op die situatie geënt. Ga op zoek naar oplossingen die goed zijn voor de medewerker, voor de organisatie en acceptabel voor de collega’s. Goed, eerlijk maatwerk is de toekomst van duurzame inzetbaarheid. Daarvan ben ik overtuigd.’

Meer weten over de opleiding Mens- en Organisatieontwikkeling? 

Download de brochure